Jakie są koszty prowadzenia jednoosobowej działalności gospodarczej?
CzytajBlog
5 listopada 2026 roku wejdą w życie nowe przepisy dotyczące mobbingu, dyskryminacji, równego traktowania oraz ochrony dóbr osobistych pracowników. Zmieni się definicja mobbingu, zasady dochodzenia roszczeń przez pracowników oraz obowiązki pracodawców.
Dla firm zatrudniających co najmniej 10 pracowników oznacza to również konieczność uregulowania zasad dotyczących przeciwdziałania mobbingowi, dyskryminacji, nierównemu traktowaniu i naruszaniu godności pracowników.
Warto przygotować się do tych zmian wcześniej, ponieważ część nowych zasad zacznie obowiązywać już 5 listopada. Na dostosowanie regulaminu pracodawcy będą mieli więcej czasu, ale sama zmiana definicji mobbingu będzie miała zastosowanie od dnia wejścia ustawy w życie.
Od 5 listopada 2026 roku mobbing będzie oznaczał zachowania polegające na uporczywym nękaniu pracownika. Uporczywość została przy tym określona jako powtarzalność, nawracanie lub stały charakter zachowania.
Nowa definicja nie posługuje się więc dotychczasowym wymogiem długotrwałości nękania. Przy ocenie konkretnej sytuacji nie będzie również konieczne wykazywanie określonej intencji osoby dopuszczającej się takich zachowań ani konkretnego skutku, który wywołały.
Jednocześnie ustawa wyraźnie wskazuje, że zachowania incydentalne nie są mobbingiem. Jednorazowe niewłaściwe zachowanie może oczywiście naruszać dobra osobiste pracownika, ale samo w sobie nie spełnia przesłanki uporczywego nękania.
O tym, czy w konkretnym przypadku doszło do mobbingu, będzie decydowała ocena wszystkich okoliczności. Znaczenie będzie miał rodzaj zachowania, jego powtarzalność oraz sytuacja pracownika.
Ustawa wymienia przykładowe zachowania, które mogą stanowić przejaw mobbingu. Są to między innymi:
Poszczególne zachowania mogą występować samodzielnie albo łącznie. Przepisy obejmują również sytuacje, w których ktoś nakazuje podejmowanie takich działań wobec pracownika albo zachęca do nich.
Mobbing może mieć charakter fizyczny, werbalny lub pozawerbalny. Zachowania mogą pochodzić od pracodawcy, przełożonego, współpracownika, podwładnego, a także osoby wykonującej pracę na innej podstawie niż stosunek pracy. Za nieprawidłowości może odpowiadać również grupa osób.
Nowelizacja nie odbiera pracodawcy prawa do wymagania od pracownika prawidłowego wykonywania obowiązków. Ustawa wprost wskazuje, że uzasadnione i właściwie wyrażone rozliczanie z powierzonej pracy oraz jej krytyka nie są mobbingiem.
Pracodawca może więc oceniać wyniki pracy, zwracać uwagę na błędy, egzekwować wykonanie obowiązków czy wymagać przestrzegania zasad obowiązujących w firmie. Istotny pozostaje sposób, w jaki takie działania są podejmowane.
To szczególnie ważne dla osób zarządzających zespołami. Przekazywanie informacji zwrotnej, rozmowa o niewykonanych zadaniach czy krytyczna ocena pracy są elementem zarządzania. Warto jednak zadbać o to, aby były rzeczowe, uzasadnione i prowadzone z poszanowaniem pracownika.
Nowelizacja wyraźnie określa obowiązek pracodawcy w tym zakresie. Przeciwdziałanie mobbingowi ma obejmować działania prewencyjne, wykrywanie nieprawidłowości, właściwe reagowanie, działania naprawcze oraz wsparcie osób dotkniętych mobbingiem.
Podobnie sformułowano obowiązek dotyczący naruszania zasady równego traktowania w zatrudnieniu. Pracodawca powinien podejmować działania, które pozwalają zapobiegać takim sytuacjom, wykrywać je i odpowiednio na nie reagować.
Oznacza to, że odpowiedzialność pracodawcy nie zaczyna się dopiero w momencie otrzymania formalnego zgłoszenia. Znaczenie ma również to, czy w firmie funkcjonują rozwiązania pozwalające odpowiednio wcześnie zauważyć problem i podjąć działania.
Szczególne obowiązki dotyczą pracodawców zatrudniających co najmniej 10 pracowników.
Będą oni musieli ustalić reguły, procedury oraz częstotliwość działań dotyczących:
Zasady te powinny zostać określone w regulaminie, chyba że zostały już uregulowane w układzie zbiorowym pracy lub regulaminie pracy.
Na dostosowanie regulaminu pracy albo wydanie odpowiedniego regulaminu pracodawcy będą mieli sześć miesięcy od dnia wejścia ustawy w życie. Termin ten upływa 5 maja 2027 roku.
Warto jednak pamiętać, że jest to termin na dostosowanie dokumentacji. Sama nowa definicja mobbingu będzie obowiązywać już od 5 listopada 2026 roku.
Jeżeli u pracodawcy działa zakładowa organizacja związkowa, treść regulaminu należy z nią uzgodnić. W przypadku kilku organizacji związkowych ustawa przewiduje dodatkowe zasady dotyczące tego procesu.
Jeżeli w firmie nie działają związki zawodowe, pracodawca uzgadnia regulamin z przedstawicielami pracowników wyłonionymi w trybie przyjętym u danego pracodawcy.
Na uzgodnienie projektu przewidziano 30 dni od jego przedstawienia. Jeżeli w tym czasie nie uda się uzgodnić treści regulaminu, pracodawca może ustalić ją samodzielnie, uwzględniając ustalenia dokonane podczas uzgodnień.
Dlatego przygotowanie regulaminu warto rozpocząć odpowiednio wcześniej. Szczególnie w firmach, w których nie ma jeszcze przedstawicieli pracowników, ponieważ ich wyłonienie również wymaga czasu.
Przepisy nie narzucają jednej procedury, która miałaby obowiązywać w każdej firmie. Rozwiązania powinny być dopasowane do organizacji i jej sposobu działania.
Pracownik powinien przede wszystkim wiedzieć, gdzie może zgłosić problem i kto zajmie się jego rozpatrzeniem. W procedurze warto określić również sposób prowadzenia postępowania wyjaśniającego, zasady ochrony osoby zgłaszającej oraz sposób dokumentowania ustaleń.
Istotna jest także bezstronność. Osoba zajmująca się zgłoszeniem nie powinna być jednocześnie zaangażowana w sytuację, której ono dotyczy.
Dobrze przygotowana procedura powinna być możliwa do zastosowania w rzeczywistej sytuacji. Sam dokument przechowywany w firmowej dokumentacji nie rozwiąże problemu, jeżeli pracownicy nie będą wiedzieli, jak z niego skorzystać.
Przygotowanie firmy do nowych przepisów powinno obejmować również pracowników i osoby zarządzające zespołami.
Pracownicy powinni znać obowiązujące zasady i wiedzieć, gdzie mogą zgłosić nieprawidłowości. Z kolei osoby kierujące zespołami powinny wiedzieć, jak rozliczać pracowników, przekazywać uwagi i oceniać ich pracę w sposób zgodny z nowymi regulacjami.
Warto również przeszkolić osoby, które będą przyjmowały zgłoszenia i prowadziły postępowania wyjaśniające. To one będą musiały właściwie ocenić informacje przekazane przez pracownika i przeprowadzić postępowanie zgodnie z przyjętą procedurą.
Nowelizacja zmienia również zasady dochodzenia roszczeń przez pracowników.
Pracownik, który doznał mobbingu, będzie mógł dochodzić od pracodawcy zadośćuczynienia w wysokości nie niższej niż sześciokrotność minimalnego wynagrodzenia za pracę. Niezależnie od tego będzie mógł dochodzić odszkodowania.
Istotną zmianą jest rezygnacja z uzależnienia zadośćuczynienia od wykazania rozstroju zdrowia.
Nowe przepisy przewidują także możliwość dochodzenia przez pracodawcę zwrotu wypłaconego zadośćuczynienia lub odszkodowania od osoby, od której pochodziły zachowania stanowiące mobbing. Zakres tej odpowiedzialności będzie zależał między innymi od stopnia winy pracownika i pracodawcy w powstaniu szkody.
Zmiany obejmują nie tylko mobbing, ale również przepisy dotyczące równego traktowania w zatrudnieniu.
Ustawa wprowadza między innymi pojęcie dyskryminacji przez założenie oraz dyskryminacji przez skojarzenie. Pierwsza sytuacja dotyczy przypadku, gdy pracownik jest traktowany mniej korzystnie z powodu cechy, którą błędnie się z nim wiąże. Druga występuje wtedy, gdy powodem mniej korzystnego traktowania jest powiązanie pracownika z osobą, której dana cecha dotyczy.
Pracodawca ma również systematycznie przeciwdziałać naruszeniom zasady równego traktowania. Obowiązek ten obejmuje działania zapobiegawcze, wykrywanie naruszeń, reagowanie oraz działania naprawcze.
Nowelizacja wzmacnia również ochronę pracownika, który korzysta z uprawnień wynikających z prawa pracy.
Samo skorzystanie z takich uprawnień nie może być podstawą niekorzystnego traktowania pracownika ani powodować negatywnych konsekwencji, w tym wypowiedzenia lub rozwiązania umowy o pracę.
Ochroną objęto także osobę, która udzieliła wsparcia pracownikowi korzystającemu z uprawnień wynikających z naruszenia prawa pracy.
Pracodawca powinien więc zachować szczególną ostrożność przy podejmowaniu późniejszych decyzji dotyczących pracownika, który zgłosił mobbing, dyskryminację lub inne naruszenie swoich praw. Powinny one mieć obiektywne i możliwe do wykazania uzasadnienie.
Nowe przepisy warto przeanalizować również z punktu widzenia bezpieczeństwa i higieny pracy.
Mobbing wiąże się z zagrożeniami psychospołecznymi występującymi w środowisku pracy. Na sytuację pracowników mogą wpływać między innymi nadmierne obciążenie pracą, presja czasu, niewłaściwa komunikacja, brak wpływu na sposób wykonywania pracy czy niejasne zasady oceniania.
Takie czynniki powinny być uwzględniane przy analizie warunków pracy i ocenie ryzyka zawodowego.
Służba BHP może pomóc pracodawcy w identyfikowaniu zagrożeń psychospołecznych i planowaniu działań profilaktycznych. Nie rozstrzyga jednak, czy w konkretnej sprawie doszło do mobbingu. Jej zadaniem jest wsparcie pracodawcy w zakresie bezpieczeństwa i warunków pracy.
Nowe przepisy mogą mieć zastosowanie również do niektórych zachowań, które rozpoczęły się przed ich wejściem w życie.
Ustawa przewiduje, że nowe regulacje dotyczące wielokrotnego naruszenia zasady równego traktowania oraz uporczywego nękania będą stosowane także do zachowań rozpoczętych przed 5 listopada 2026 roku, jeżeli trwały po tej dacie.
Jeżeli więc w firmie już teraz występuje konflikt lub zachowania mogące wskazywać na uporczywe nękanie pracownika, warto zająć się sprawą odpowiednio wcześnie. Pracodawca powinien ustalić stan faktyczny i sprawdzić, czy obowiązujące procedury pozwalają na właściwą reakcję.
Od 5 listopada 2026 roku mobbing będzie definiowany jako uporczywe nękanie pracownika. Ustawodawca wskazał, że uporczywość może mieć charakter powtarzalny, nawracający lub stały. W przepisach znalazł się również katalog zachowań, które mogą stanowić przejaw mobbingu, takich jak zastraszanie, upokarzanie, nieuzasadniona krytyka, ośmieszanie czy izolowanie pracownika.
Pracodawca nadal będzie mógł rozliczać pracowników z wykonywania obowiązków i krytycznie oceniać ich pracę, jeżeli robi to w sposób uzasadniony i właściwy.
Firmy zatrudniające co najmniej 10 pracowników będą musiały określić zasady i procedury dotyczące mobbingu, dyskryminacji, równego traktowania oraz ochrony godności pracowników. Na dostosowanie regulaminu pracodawcy mają czas do 5 maja 2027 roku.
Warto jednak przygotować się do zmian wcześniej. Oprócz dokumentów znaczenie ma sposób reagowania na zgłoszenia, przygotowanie kadry zarządzającej oraz pracowników, a także rozpoznawanie zagrożeń psychospołecznych występujących w organizacji.